Zondag 17 juli

Citaat van de week
‘Wij moeten de spreekwoordelijke wijdlopigheid van de Nederlander bekampen, logenstraffen. […] Wij misbruiken onze taal steeds roekelozer. Wij prostitueren haar. Prostitutie is zedenbederf. Aan zedenbederf gaat een volk onder. […] Mijn buurman heeft een grammofoon met jazzplaten, negerjazz. Ik luister altijd. Het is niet mooi, het is meer. Het is hortend, verscheurd, oer. Zo moet onze taal wezen.’
Uit welke klassieke Nederlandse roman uit 1934 is deze monoloog afkomstig?

Bordewijk Bint***

De zinnen komen uit Bint, de derde van de drie korte romans die F.Bordewijk (1884-1965) publiceerde in het begin van de jaren dertig van de twintigste eeuw. Onder invloed van het Duitse expressionisme (met zijn voorliefde voor grotesken) en de literatuurkritieken van Theo van Doesburg (‘Geen gebabbel!’) ontwikkelde Bordewijk een strakke, sobere stijl die vaak is omschreven als het literaire equivalent van gewapend beton. En het is in Bint dat die stijl het best tot zijn recht komt. De ‘roman van een zender’ (zoals de ondertitel luidde) gaat immers over een rector die houdt ‘van weinig woorden’ en die zich verzet tegen de prostitutie van de taal. Bint houdt er ook nog andere ideeën op na, vooral op het gebied van orde en tucht. ‘Ik maal niet om de psyche van een kind,’ beweert hij. De leerlingen op zijn school worden gedrild in ‘het oude systeem van macht en vrees’; alleen dan kunnen ze gekweekt worden tot maatschappelijke reuzen. Zijn docentenkorps moet dus streng en ontoegeeflijk zijn, ‘de meester mag niet dalen, de scholier moet klimmen’.

BordewijkEr zijn critici geweest die in Bint de verheerlijking van een fascistoïde wereldbeeld zagen; en inderdaad, de dictatoriale rector is een Hitler op aardappelformaat en de leraar De Bree is zijn willige beul. Maar beiden worden bepaald onsympathiek afgeschilderd, terwijl het systeem (‘Zij die tucht leerden, konden tuchtigen later’) gedoemd is te mislukken. Het lijkt er eerder op dat Bordewijk wilde waarschuwen voor de totalitaire tendensen die hij om zich heen zag. Vijftien jaar na Bint vatte hij zijn oeuvre dan ook als volgt samen: ‘Een ondeugd of de overdrijving van een deugd voert uiteindelijk naar de ondergang.’

 

Advertenties

One thought on “Zondag 17 juli

  1. Vele malen herlezen. Zo je wilt een waarschuwing hoe je een mens kunt maken & breken. Vooral spannende en metrische literatuur!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s