Zaterdag 7 mei

Precies dertig jaar geleden verscheen Mystiek lichaam, een controversieel meesterwerk van een schrijver die minder dan vier jaar later aan aids zou overlijden.

***

Kellendonk Mystiek lichaamMystiek lichaam (1986)
‘Het is geen knus boek, en dat wil het ook niet zijn,’ schreef Frans Kellendonk (1951-1990) over zijn laatste boek, een groteske familiegeschiedenis waarin harde noten worden gekraakt. Sommige literaire critici beten er hun tanden op stuk en beschuldigden de schrijver zelfs van homohaat en ‘antisemitisme in sluiers van ironie’. Het duurde een paar maanden voordat ook de criticasters inzagen dat je een auteur de uitspraken van zijn romanfiguren niet kunt aanwrijven, en dat Mystiek lichaam bovendien een superieur gestileerde roman was met een moralistische inzet die je zelden in de Nederlandse literatuur tegenkomt.

Kellendonk tweeHet verhaal draait om een onsympathieke zakenman, Gijselhart, die zijn dochter verliest aan de oudere joodse man die haar zwanger heeft gemaakt, terwijl zijn homoseksuele zoon sterft aan een nieuwe uit Amerika overgewaaide ziekte. Maar vanuit diverse vertelperspectieven wordt duidelijk dat het in de roman in de eerste plaats om iets abstracters gaat: de teloorgang van het door de katholieke kerk verbreide ideaal van de samenleving als organisme – een ‘mystiek lichaam’ dat bestaat bij de gratie van biologische voortplanting en waarvan homoseksuelen dus uitgesloten zijn. In hoeverre de homoseksueel en rasironicus Kellendonk dit meende, doet eigenlijk niet ter zake. Inmiddels is Mystiek lichaam stevig gecanoniseerd; de filosofische en theologische interpretaties hebben voor gewone lezers zelfs het zicht op de kwaliteit van de roman vertroebeld. Dat is jammer, want Kellendonks vijfde boek is – behalve de ‘moderne moraliteit’ die hij er zelf in zag – ook een geestig verhaal in de traditie van Balzac en Dickens.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s