Maandag 25 april

Portugese nationale feestdag (Dag van de Anjerrevolutie)
‘De Schone Slaapster aan de rand van de Europese cultuur.’ Zo werd Portugal halverwege de jaren negentig genoemd door de essayist Eduardo Lourenço. De cultuur en literatuur van het zuidwesten van het Iberisch schiereiland waren volgens hem grotendeels onontdekt, en wachtten op het moment dat ze werden wakker gekust.

***

Dat wakker kussen gebeurde met een klapzoen in 1998, toen de Nobelprijs voor literatuur werd toegekend aan de 75-jarige José Saramago. Niet alleen zijn naam ging de wereld over, maar ook die van de twintig jaar jongere António Lobo Antunes, die naar verluidt nummer twee was geweest op de shortlist van het Nobelprijscomité.

Saramago schrijft historische romans die spotten met het genre; zo biedt Het memoriaal van het klooster (1982) een filosofische kijk op het achttiende-eeuwse Lissabon. Lobo Antunes is meer geïnteresseerd in de recente geschiedenis, en vooral in de koloniale oorlog in Angola, die in drie van zijn romans een belangrijke rol speelt. In al hun boeken worstelen de personages met het verleden, iets wat wordt gezien als een kenmerk van de meeste moderne Portugese literatuur. Portugal is een land met een grootse geschiedenis, die al in de zestiende eeuw bezongen werd in het nationale epos Os Lusíadas (‘De Lusitaniërs’, de bewoners van de vroegere Romeinse provincie Lusitania). Maar in de negentiende eeuw sukkelde het land in slaap, om daarna in lethargie te verzinken. Pas met de val van de dictatuur van Salazar (1928-68), en de beëindiging van de oorlog in Angola (1974, na de ‘Anjerrevolutie’), kon Portugal zich langzaam weer op de toekomst richten. Maar de herinnering aan de oude glorie bleef, en wordt levend gehouden in de romans van José Cardoso Pires, Lídia Jorge en Almeida Faria.

[tekst gaat door onder de kaart, die afkomstig is uit Steinz – Gids voor de wereldliteratuur]

37_Portugal_231214Saudade’ wordt het genoemd, het verdriet om wat er niet meer is en de liefde voor wat je niet kunt bereiken. In de muziek komt het tot uitdrukking in de fado; in de twintigste-eeuwse Portugese literatuur resulteerde het zelfs in een stroming, het saudosismo. Maar ook op buitenlandse schrijvers oefende het grote aantrekkingskracht uit, of ze nu Erich Maria Remarque heetten of Jan Jacob Slauerhoff. Het was dan ook logisch dat Cees Nooteboom Het volgende verhaal, zijn boekenweekgeschenk over een man met een onontkoombaar verleden, voor het grootste deel liet plaatsvinden in melancholiek Lissabon.

Advertenties

One thought on “Maandag 25 april

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s