Maandag 18 april

Tien jaar geleden verscheen de tweede roman van Gerbrand Bakker, een boek dat in vertaling een zegetocht zou maken over de hele wereld.

***

Bakker Boven is het stilBoven is het stil, de tweede roman van Gerbrand Bakker is een verstild drama dat is geworteld in de rust van het Noord-Hollandse platteland. Het Waterland dat Bakker (geboren in Wieringerwaard in 1962) beschrijft, is een soort Jorwerd waar God nog niet verdwenen is en dat alleen bedreigd wordt door de goedbedoelde plannen van de almaar oprukkende natuurbescherming. En in het centrum van dit tijdloze universum bevindt zich Helmer van Wonderen, een 55-jarige man wiens leven stil is blijven staan in 1967, toen zijn tweelingbroer verongelukte en hij zijn studie Nederlands moest afbreken om zijn vader te helpen in de boerderij.

Boven is het stil begint als Helmer zijn invalide en dementerende vader ‘naar boven doet’; hij verplaatst de ouderlijke slaapkamer naar de eerste verdieping om zichzelf meer ruimte te geven – ook in psychologisch opzicht, want de verhouding tussen Helmer en zijn vader, die hem nooit voor vol heeft aangezien, is verstikkend. Bij toeval volgt er nóg een breuk met het kabbelende leven: de ex-vriendin van zijn gestorven broer vraagt hem om haar zoon voor een tijdje in huis te nemen; het landleven zal de lethargische postpuber ongetwijfeld goed doen. Grappig genoeg doet de lange logeerpartij ook Helmer goed. Hoe moeilijk ook, de jonge Henk (die net zo heet als Helmers broer) ontpopt zich als de zoon die de vrijgezelle Helmer nooit gehad heeft; en als hij de boerderij weer verlaat en vader Van Wonderen is gestorven, weet Helmer ook beter wat hij met de rest van zijn leven aanmoet.

Bakker tweeVeel spectaculairs gebeurt er niet in Boven is het stil, dat een paar maanden uit het boerenbestaan beslaat. Maar dat is geen gemis. In het begin van het boek bouwt Bakker de spanning op met mysterieuze telefoontjes en zelfs een verschijning. Daarna zorgen zowel de verhouding tussen Helmer en Henk als Helmers reconstructie van zijn ongelukkige verleden ervoor dat je blijft doorlezen. Helmer blijkt lamgeslagen in 1967, niet alleen door de dood van zijn tweelingbroer (‘We hoorden bij elkaar, we waren twee jongens met één lijf […] Ik doe al zo lang alles op eigen kracht. Ik heb al zo lang een half lijf’), maar ook door de verkering die zijn broer kreeg en die het einde betekende van hun aaneengeklonken leven. Dat Helmer zich ongemerkt (en onuitgesproken door zijn schepper) bewust wordt van zijn homoseksuele gevoelens, is een van de verrassingen van de roman.

Bakker TwinToch is de schoonheid van Boven is het stil vooral gelegen in de stijl. Bakker schrijft natuurlijke, droogkomische dialogen en weet zonder omhaal van woorden perfect de sfeer van een schaatstocht op het meer, een ernstig gesprek aan de keukentafel of een wandeling door de wei op te roepen. Maar hij is ook goed in de nuchtere of filosofische oneliner die een pagina kan doen oplichten: ‘November is niet kraakfris en stil meer’, ‘Motregen is niet meer dan mist met grootheidswaan’, ‘Als je niet beter weet, weet je niet wat je mist’, en natuurlijk de zin die als motto voor de roman kan dienen: ‘Het is zo’n gemodder, leven.’

Fragment uit een stuk voor NRC Boeken, 28 juli 2006

Advertenties

2 thoughts on “Maandag 18 april

  1. Het is een geweldig boek, dat ik op aanraden van een Duitse vriendin heb gelezen. Nooit begrepen dat Gerbrand Bakker in het Nederlandse taalgebied zoveel minder aandacht kreeg dan in het buitenland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s