Donderdag 7 april

Quo vadis? Vandaag is de eerste dag van de Week van de Klassieken, die tot en met 17 april duurt en in het teken staat van reizen in de oudheid. Reden genoeg om op de Dagkalender van de Wereldliteratuur aandacht te besteden aan de vader van het antiek toerisme.

Asterikios en OlympiaIn Astérix aux jeux Olympiques (1968) schetsen Goscinny & Uderzo hoe de onoverwinnelijke Galliërs uit het dorpje dat wij zo goed kennen de toerist uithangen in Athene. Ze bezoeken de Acropolis, laten zich vereeuwigen door een vaasschilder, eten gevulde druivenbladeren en eindigen met Griekse dansen in een dranklokaal. De parodie op het moderne massatoerisme ligt er dik bovenop. Maar de stripmakers hebben niettemin een punt. Juist in de tijd die zij beschrijven (‘zo’n 2000 jaar geleden’) kwam onder welgestelde Romeinen het toerisme naar klassiek Griekenland op. ‘Graecia capta ferum victorem cepit’ (‘Het veroverde Griekenland onderwierp de ruwe overwinnaar’) dichtte Horatius, 150 jaar nadat het Romeinse leger een einde had gemaakt aan de Griekse onafhankelijkheid. Reizigers gingen naar Athene, naar Olympia en naar Delphi om de resten te zien van een beschaving die zij stiekem hoger achtten dan de eigen.

PausaniasEen gids was daarbij gewenst, en vanaf de tweede helft van de tweede eeuw nC was dat voor de antieke toeristen Perihegesis Hellados, de ‘Rondleiding in Griekenland’ van de Klein-Aziatische Griek Pausanias. In tien boeken leidde hij hen rond door Attica, de Peloponnesus en Midden-Griekenland; aan de eilanden en het noorden kwam hij door zijn dood op 65-jarige leeftijd niet toe. Over herbergen, transportmiddelen en antropologische eigenaardigheden liet hij zich niet uit; zijn aandacht ging naar monumenten, hun geschiedenis, en de mythen en sagen die de sterattracties omringden.

Pausanias vertalingOnder de titel Beschrijving van Griekenland vertaalde de classicus Peter Burgersdijk een groot deel van Pausanias’ werk, en gegeven de ondertitel (‘Gids van toen voor de toerist van nu’) ziet hij ook een rol voor deze reislustige Griek weggelegd in het moderne toerisme. Hij niet alleen: in het voorwoord bij deze goed geannoteerde, maar spaarzaam geïndexeerde, uitgave beklemtoont zijn collega Fik Meijer, veelgevraagd touroperator voor de klassieke wereld, dat hij Pausanias bij zijn reizen regelmatig uit zijn rugzak haalt: ‘Je begint te lezen. Langzaam richten de verbrokkelde zuilen zich op, de friezen krijgen een gezicht.’

Pausanias GriekenladMeijer schrijft dit over Olympia, waar de door een aardbeving verwoeste Zeustempel (met al zijn in plakjes gesneden zuilen) inderdaad wel een beeldende reconstructie kan gebruiken. Maar het gaat ook op voor veel andere plaatsen waar Pausanias meer dan 1800 jaar eerder is geweest dan wij. Soms beschrijft hij standbeelden en andere voorwerpen die dankzij hem zijn teruggevonden; soms – zoals in het geval van het beroemde Zeuscultusbeeld van Pheidias in Olympia – is zijn beschrijving het enige dat van dit soort wereldwonderen rest.

Michelin GrèceHet is fascinerend om Pausanias’ equivalenten van mérite un détour en vaut le voyage te lezen, maar je wil ook meteen weten wat er tegenwoordig nog van over is. En daarin schiet de uitgave van deze eerste Nederlandse Pausaniasvertaling tekort. Het boek bevat wat mottige zwart-witkiekjes van de moderne archeologische sites en een paar rudimentaire kaartjes. Maar ik zou niemand aanraden om hiermee een Grand Tour door Griekenland te beginnen. Wat zou het mooi zijn geweest als het werk van Burgersdijk de basis was geweest voor een rijk geïllustreerd boek waarin je op de linkerbladzij de situatie volgens Pausanias las, en op de rechter de Griekse toeristenmagneten anno nu. Wie zou dan nog de Guide Vert, de Rough Guide, de Baedeker of de Capitoolgids meeslepen?

Pausanias: Beschrijving van Griekenland. Gids van toen voor de toerist van nu. Selectie en vertaling uit het Grieks: Peter Burgersdijk. Voorwoord Fik Meijer. Athenaeum- Polak & Van Gennep, 365 blz. € 24,95

Dit artikel verscheen op 11 april 2011 in NRC Handelsblad

Advertenties

One thought on “Donderdag 7 april

  1. Het zijn vooral de Griekse tragedies. Vooral die van Sofokles. Favoriet is Antigone…de
    strijd tussen een incestueuse liefde en/of Godlievendheid (of moet ik schrijven : GodENlievendheid ?)
    MEES van den BOSCH

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s