Zaterdag 20 februari

Februari is de maand waarin honderd jaar geleden dada van start ging. Waar stond de wieg van deze literair geïnspireerde antikunstbeweging?

***

Dada-posterFebruari 1916. In Cabaret Voltaire, een kleine bar in het oude centrum van Zürich, bezet een eigenaardig gezelschap het podium. Een Roemeense dichter, luisterend naar de naam Tristan Tzara, doet een buikdans met zijn billen; zijn landgenoot, de schilder Marcel Janco, bespeelt de luchtviool; de Duitse ‘chanteuse’ Emmy Hennings neemt balletposities in, terwijl een oorverdovend lawaai wordt geproduceerd door de Duitse dichter Richard Huelsenbeck op de grote trom en de witgeschminkte Duitse dramaturg Hugo Ball op de piano.
Ze noemden zich dada, maakten korte metten met de kunst zoals die op dat moment gewaardeerd werd en vervingen die door anti-esthetiek. Épater le bourgeois was niet genoeg, het ging erom de burger te schoppen. Zo hard mogelijk. Zoals Marcel Janco het formuleerde: ‘We hadden het vertrouwen in onze cultuur verloren. Alles moest kapot. […] We schokten het gezond verstand, de publieke opinie, het onderwijs, de instituties, de musea, de goede smaak – kortom de hele heersende orde.’

dada-mona-lisa_duchampDada creëerde ten minste zo veel als het zogenaamd kapotmaakte. Behalve met performancekunst hielden de dadaïsten Hans Arp, Francis Picabia en Kurt Schwitters zich bezig met nieuwe technieken als de collage, de (driedimensionale) assemblage, de fotomontage en klankpoëzie; Marcel Duchamp introduceerde de ‘readymade’, een doodgewoon voorwerp dat kunst wordt door het als zodanig te presenteren. Hun invloed is nauwelijks te overschatten. Geholpen door het gelijknamige tijdschrift (1917-1918) verspreidde dada zich vanuit Zürich in no time over de rest van Europa. In Berlijn werd in 1920 door onder meer de fotomonteurs John Heartfield en George Grosz de Eerste Internationale Dadabeurs georganiseerd – een schandaalsucces dat nog niets was vergeleken met de kort daarvoor gehouden dadatentoonstelling in Keulen (waar bezoekers langs pisbakken moesten lopen terwijl er poëzie werd gedeclameerd). In Parijs zette de uitgeweken Tristan Tzara het culturele leven op zijn kop, onder meer met het antitoneelstuk Le Coeur à gaz. En voordat dada rond 1924 in Parijs opging in het verwante surrealisme, had het onder andere onderdak gevonden in Nederland (De Stijl), de Balkan (‘Joego-dada’), Ierland (de ‘Guinness-dadaïsten’) en niet te vergeten New York, waar Duchamp in 1921 zijn instant-beroemde Fontein, een pissoir met de handtekening R. Mutt, tentoonstelde. Tegenwoordig wordt dada gezien als de voorloper van de pop-art, het nieuwe realisme uit de Franse jaren zestig, en de Fluxusbeweging waarvan Yoko Ono en Wim T. Schippers in Nederland de bekendste vertegenwoordigers zijn.

Advertenties

One thought on “Zaterdag 20 februari

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s