Zaterdag 4 april

Vijf jaar geleden stierf Rudy Kousbroek. Hij was vooral bekend als essayist (en van zijn boekserie Anathema’s), maar maakte ook een paar veelgeprezen vertalingen. Een daarvan was van een krankzinnig boek van de Franse schrijver Raymond Queneau, die een verhaal op 99 manieren vertelde. Hoe heette het boek?

***

Queneau StijloefeningenExercices de style in het Frans, Stijloefeningen in het Nederlands. Queneau’s 99 variaties op een onbetekenend verhaaltje verschenen in 1947, toen de Franse taalvernieuwer (1903-1976) al verschillende terloops-mathematisch geconstrueerde romans op zijn naam had staan. De Nederlandse vertaling van Rudy Kousbroek, dateert van 1978 en demonstreert even overtuigend dat het er in de literatuur niet om gaat wát je vertelt, maar hoe je iets vertelt. Exercices de style is in de eerste plaats een staalkaart van stijlvormen, van een sonnet en een flaptekst tot een medisch tractaat en een blijspel in drie bedrijven. Nog geestiger zijn de uitzinnige transformaties: ‘Gastronomisch’ bijvoorbeeld, dat is doorspekt met zinnen als ‘het krioelde van passagiers als maden in een overrijpe kaas’; en ‘Lipogram’, zonder een enkele ‘e’.

Queneau ExercicesKousbroek plaatste het simpele verhaaltje – busreiziger ziet hoe een man met een lange nek en een raar hoedje ruzie maakt met een medepassagier en komt hem later op de dag opnieuw tegen – in een Nederlandse context; Parijs werd Amsterdam, de bus werd tram 16, de Cour de Rome werd het Jan Willem Brouwersplein (dat tegenwoordig het Concertgebouwplein heet). Ingrijpender waren zijn aanpassingen van typisch Franse variaties als ‘Passé simple’ en ‘Poor lay Zanglay’ (Frans op zijn Engels uitgesproken), die veranderden in ‘Indirecte rede’ en ‘Afrikaans’ (‘Op sy kop dra hy ’n slapbandhoed met ’n toutjie’). Voeg daarbij dat Queneau’s spelletjes met klanken en betekenissen rechtstreekse vertalingen uitsluiten – zo werd ‘Contrepetteries’ ‘Antistrofen’, met verhaspelingen als ‘het heelde een schaartje of er kielen vlappen’ – en het mag duidelijk zijn dat Stijloefeningen evenzeer een product van Kousbroek als van Queneau is.

Oplossing quiz evangeliën:

1C, 2B, 3G, 4E, 5J, 6F, 7D, 8 H, 9A, 10I

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s