Pantserkruiser Potjomkin

Hoe een zwijgende film uit 1925 een trap in Odessa beroemd maakte en de schilder Francis Bacon van beslissende inspiratie voorzag.

Beeld uit de 'trappenscène' van Pantserkruiser Potjomkin

Beeld uit de ‘trappenscène’ van Pantserkruiser Potjomkin

Pas in de jaren tien van deze eeuw viel Pantserkruiser Potjomkin uit de toptienlijstjes met beste films aller tijden. Wat niets afdoet aan de invloedrijke kwaliteit van de bijna negentig jaar oude, zwijgende film die de Letse Rus Sergej Eisenstein (1898-1948) maakte over een opstand tegen de tsaar in 1905. ‘Iedereen zonder vaste politieke overtuiging kan een bolsjewiek worden na het zien van deze film,’ meende Hitlers propagandaminister Goebbels, die een van de velen was die Potjomkin vooral waardeerden om de manier waarop de politieke boodschap – de tsaar was een onderdrukker, de muiterij van het oorlogsschip meer dan gerechtvaardigd – erin werd geramd. Eisenstein maakte daarbij volop gebruik van ‘dynamische juxtapositie’ oftewel montage: het aan elkaar snijden van contrasterende beelden om zo een bepaalde emotie bij de kijker of te wekken.

Potemkin BaconHet beroemdste voorbeeld daarvan in Potjomkin is de scène waarin tsaristische ordetroepen de trappen naar de haven van Odessa schoonvegen. Je ziet een baby in een kinderwagen (die overigens de trappen is afgedenderd nadat zijn moeder is neergeschoten) – cut; je ziet een kozak die erop inhakt – cut; je ziet een verpleegster die in de buurt staat met een van angst en gruwel vertrokken gezicht onder het bloed; je vult zelf aan wat er in de tussentijd is gebeurd. De trappenscène, die in werkelijkheid nooit plaatsvond, werd een van de beroemdste momenten uit de filmgeschiedenis – geciteerd en geparodieerd in onder meer The Music Box (Laurel & Hardy), Love and Death (Woody Allen) en The Untouchables (Brian De Palma). De schilder Francis Bacon, bekend om zijn verwrongen portretten, beschouwde het beeld van de geluidloos schreeuwende vrouw als de katalysator van zijn werk.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s