Fatale vrouwen

De femme fatale is bepaald geen 20ste-eeuwse uitvinding. Al in de Bijbel maakt zij haar opwachting.

Artemisia Gentileschi: Judit onthoofdt Holofernes

Artemisia Gentileschi: Judit onthoofdt Holofernes

In de boeken en films over James Bond wemelt het van de gevaarlijke vrouwen, die vanzelfsprekend – en vaak na bewezen diensten – vakkundig door de gentleman spy onschadelijk worden gemaakt. Echte femmes fatales zijn het daarmee niet, want die laten hun slachtoffer niet zomaar gaan. De Europese cultuurgeschiedenis is daar tamelijk ondubbelzinnig over. Voortbordurend op de voorbeelden uit de Bijbel (Eva, Judit, Delila, Salomé) en de Griekse mythologie (Klytaimnestra, Medeia) leefden al in de Middeleeuwen dichters en schilders zich uit op fantasieën over fatale vrouwen: heksen en boze feeën, op seks beluste jonkvrouwen en meedogenloze heerseressen. Het archetype was bijzonder populair in de romantiek (denk aan het gedicht ‘La Belle Dame sans Merci’ van John Keats) en in de Victoriaanse tijd (waarin onder meer de vrouwelijke vampier het licht zag); operacomponisten maakten er gretig gebruik van.

Marlene Dietrich als Lola Lola in Der blaue Engel

Marlene Dietrich als Lola Lola in Der blaue Engel

Maar het was in het fin de siècle, bij de symbolisten en de decadenten, dat de femme fatale hoogtij vierde: Oscar Wilde gaf Salomé met zijn gelijknamige toneelstuk een tweede leven, en schilders als Franz von Stuck en Gustave Moreau kregen er geen genoeg van om de listen en lagen van de seksueel veeleisende vrouw uit te meten. Dat laatste gold ook voor de filmmakers van het Duitse expressionisme: Georg Pabst maakte op basis van het toneelstuk Lulu van Frank Wedekind Die Büchse der Pandora (1929), waarin Louise Brooks een mannenverslindster speelt, en Josef von Sternberg regisseerde in 1930 Der blaue Engel, met Marlene Dietrich als nachtclubzangeres die een eerbiedwaardige professor te gronde richt. Niet lang daarna zou de femme fatale met veel succes geëxporteerd worden naar de Amerikaanse film noir; ze werd daar aangeduid als vamp – een afkorting van het woord vampire.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s