Commedia dell’arte

De bezemwagen van Made in Europe heeft inmiddels de 16de eeuw bereikt, in het bijzonder de ontwikkeling van de zo invloedrijke commedia dell’arte.

Laat 16de-eeuws Vlaams schilderij van een commedia dell'arte-groep

Laat 16de-eeuws Vlaams schilderij van een commedia dell’arte-groep

Volkscultuur, dat is het eerste waar je aan denkt bij het horen van het begrip ‘commedia dell’arte’; geïmproviseerd toneelspel, acteren met maskers, character is plot – kortom, de directe voorloper van de tegenwoordige poppenkast. Maar toen de commedia dell’arte opkwam, in de 16de eeuw, was ze juist de tegenhanger van de commedia erudita oftewel het toneel dat werd geschreven door academici en uitgevoerd door amateurs. Vanuit Venetië, waar ze wellicht ontstond uit het carnaval, verbreidde de ‘geschoolde komedie’ zich al snel over Europa, waar de vaste personages even populair werden als in het Italië dat ze had voortgebracht: de gierigaard Pantalone, de clown Arlecchino, de tragische sukkel Pierrot, de wispelturige echtgenote Columbina, de clowneske loser Scaramuccia en natuurlijk de Innamorati, om wier aanvankelijk gefnuikte liefde het in de meeste voorstellingen draaide.

Schilderij met een commedia dell'arte-voorstelling, door Peter van Breedael (late 17de eeuw)

Schilderij met een commedia dell’arte-voorstelling, door Peter van Breedael (late 17de eeuw)

De plots waren geleend van de oude Romeinen (die op hun beurt de Griekse komedieschrijvers uit de 4de eeuw hadden nagevolgd), er werd gedanst en gezongen, er werd vaak op marktpleinen of buitenpodia gespeeld. Vooral in Frankrijk ontwikkelde de commedia dell’arte zich in nieuwe richtingen. In de zwijgende pantomime kreeg Harlequin een hoofdrol, in de comédie larmoyante van Pierre de Marivaux kregen de flat characters meer emotionele diepte, in de komedies van Molière werden elementen uit de commedia hergebruikt. Daarnaast werd de figuur van Pulcinella (oorspronkelijk een witgeklede man met een grote neus en een zwart masker) geëxporteerd naar Engeland (waar Punch een Judy tegenover zich kreeg), naar Nederland (Jan Klaassen tegen Katrijn) en naar Rusland (Petroesjka). Strawinsky’s Pétrouchka en Pulcinella en zijn maar twee van de vele klassieke composities die door de commedia dell’arte beïnvloed zijn.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s