Gustave Eiffel

Gustave Eiffel was een tovenaar met gietijzer en een groot bruggenbouwer. Toch is hij vooral beroemd geworden door zijn Parijse toren die cartoonisten, koks, juweliers, banketbakkers, lichtkunstenaars en natuurlijk souvenirontwerpers inspireerde. Vandaag is de Tour d’Eiffel precies 125 jaar oud.

***

Statue-of-Liberty-on-the-Eiffel-Tower-90964Iedereen weet dat het Vrijheidsbeeld een verjaarscadeau van Frankrijk aan de Verenigde Staten was. Veel minder bekend is het feit dat het ijzeren binnenwerk van het reuzenstandbeeld gemaakt werd door Gustave Eiffel. De man die in 1889 wereldfaam verwierf met een driehonderd meter hoge toren van puddelstaal, was acht jaar eerder ook de ijzergieter die ervoor zorgde dat Lady Liberty haar fakkel hoog kon houden. Het koperen beeld naar ontwerp van Frédéric Bartholdi werd geconstrueerd op het terrein van de Compagnie des Etablissements Eiffel in Parijs, vervolgens uit elkaar gehaald en verscheept naar New York.

Viaduc de Garabit, Cantal

Viaduc de Garabit, Cantal

Het Vrijheidsbeeld was niet het eerste grand projet waarmee Eiffel (1832-1923) eer in legde. Als voormalig jongste bediende bij de Westelijke Spoorwegmaatschappij was hij in al 1860 verantwoordelijk voor de tweeëntwintig meter lange ijzeren brug over de Garonne bij Bordeaux. Zes jaar later experimenteerde hij met gietijzeren bogen bij het funderen van de Galerie des Machines voor de Wereldtentoonstelling van 1867. De eerste twee opdrachten die hij kreeg toen hij in 1868 voor zichzelf was begonnen, waren het weststation in Boedapest (waarvan de staalconstructie niet was weggewerkt, maar juist onderdeel uitmaakte van de façade) en de spoorbrug over de Douro in Portugal (die een recordspanwijdte had van 160 meter en het voorbeeld werd voor het spectaculair mooie Viaduc de Garabit in de Cantal). Ook voor de Wereldtentoonstelling van 1878 construeerde Eiffel verschillende gebouwen, waaronder het paviljoen voor het Parijse gasbedrijf.

Eiffel was dol op wereldtentoonstellingen, iets wat terug te voeren schijnt op het seizoensabonnement dat zijn moeder hem schonk bij de eerste Exposition Universelle in 1855. Het is dan ook niet meer dan logisch dat hij zijn grootste bekendheid dankt aan het letterlijke hoogtepunt van een Wereldtentoonstelling: de naar hem genoemde toren. Het ontwerp was niet eens van hem, maar van Maurice Koechlin en Emile Nouguier, die in 1884 een pyloon op vier voeten tekenden die hoger zou moeten zijn dan de Notre Dame, het Vrijheidsbeeld, de Arc de Triomphe, het Samaritaine-warenhuis en een paar kerktorens bovenop elkaar. Eigenlijk kon alleen iemand als Eiffel zoiets maken – iemand met zijn ervaring én zijn financiële middelen, want van de benodigde zeseneenhalf miljoen franc werd maar een kwart door de regering gefourneerd.

1109510De bouw van de Eiffeltoren begon eind januari 1887 op het Marsveld, waar traditioneel de wereldtentoonstellingen werden gehouden. Binnen twee jaar waren de achttienduizend los gegoten onderdelen aan elkaar gezet, door driehonderd werklieden die twee miljoen klinknagels gebruikten. Het resultaat was het hoogste gebouw van Europa, ‘een driehonderd meter hoge vlaggemast’ (in de woorden van Eiffel zelf), of – als je de critici mocht geloven – een monstrum in metaal. Want ja, kritiek kwam er onmiddellijk, vooral van een groep van driehonderd (!) culturele notabelen, onder wie de architect van de Opéra Garnier, de schrijvers Dumas-fils en Maupassant en de componisten Gounod en Massenet.

De criticasters verloren het pleit al snel. Rondom de Wereldtentoonstelling kwamen 32 miljoen mensen kijken naar het nieuwe Achtste Wereldwonder en binnen twintig jaar was de Tour Eiffel al vereeuwigd in gedichten en schilderijen van de beroemdste avant-gardekunstenaars. Hoewel het gerucht de ronde deed dat de toren zou worden afgebroken toen in 1909 de concessie voor exploitatie verliep (iets wat een slimme oplichter ertoe aanzette om een aantal schroothandelaren alvast het oud ijzer te verkopen!), groeide hij al snel uit tot toeristenmagneet en belangrijkste symbool van Parijs. Zijn vorm inspireerde cartoonisten, koks, juweliers, banketbakkers, lichtkunstenaars en natuurlijk souvenirontwerpers. En vanzelfsprekend is er geen zichzelf respecterende film over de Lichtstad waarin het verbluffend organische silhouet niet figureert. Zou de stad Parijs naburige rechten ontvangen voor de Eiffeltoren, dan zou ze er met gemak de 25 schilders van kunnen betalen die permanent nodig zijn om ervoor zorgen dat het ijzer iedere zeven jaar opnieuw in de verf wordt gezet.

Gustave_EiffelEiffel rustte niet op zijn lauweren na de bouw van zijn toren. Maar aan zijn carrière als ingenieur kwam een voortijdig einde doordat hij verwikkeld raakte in het faillissement van het investeringsfonds van het Panama-kanaal, waarvoor hij de sluizen had ontworpen. In 1893 trad Eiffel terug als directeur van zijn bedrijf en wijdde hij zich aan twee hobby’s die voortkwamen uit zijn ervaringen met wispelturige wind: meteorologie en aerodynamica. Vooral zijn experimenten met luchtweerstand, deels uitgevoerd op of bij de Eiffeltoren, waren van groot belang voor de ontwikkeling van de luchtvaart in Frankrijk. Niet alleen Louis Blériot en Gabriel Voisin, maar ook de gebroeders Wright maakten gebruik van de door hem ontworpen windtunnels, waarvoor hij precies een eeuw geleden de Samuel P. Langley Medal for Aerodromics van het Amerikaanse Smithsonian Institute kreeg.

media_91Het neemt niet weg dat de grootste prestaties van Eiffel op het terrein van bruggen en grote gebouwen lagen. En daar betoonde hij zich een ware Europeaan. Welke architect kon bogen op een orderportefeuille die zich uitstrekte van Estland tot Spanje, van Portugal tot Turkije en van België tot Roemenië? En hoeveel bouwmeesters exporteerden het Europese functionalisme met zoveel succes naar Latijns-Amerika en het Verre Oosten?

Gustave Eiffel was de ideale bruggenbouwer.

Advertenties

2 thoughts on “Gustave Eiffel

  1. Prachtig boek! Eiffel was echter niet een tovenaar met gietijzer maar met welijzer. Gietijzer kan helemaal niet geklonken worden. De Eiffeltoren bestaat dan ook uit welijzer dat gemaakt werd met behulp van puddelovens, net als zijn bruggen en bijvoorbeeld de kap van het Weststation in Budapest (dat geen staal- en geen gietijzerconstructie is, maar een welijzerconstructie!). Maar dat zijn details in een geweldig mooi boekwerk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s