Pippi Langkous

Twaalf jaar geleden stierf Astrid Lindgren. De schepper van de Europese heldin Pippi Langkous kreeg jammer genoeg nooit de Nobelprijs voor literatuur die nota bene in haar eigen land wordt uitgereikt.

***

Pippi os 2006*:Pippi os 2006*Ze is sterk als een paard. Sterker nog: ze heeft een paard, dat ze met het grootste gemak kan optillen. Ze woont  samen met een aapje in een kakelbonte villa – zonder volwassenen, want haar moeder is dood en haar vader vaart als piraat over de zeven zeeën. Ze heeft een koffer vol gouden tientjes, die ze ruimhartig deelt met iedereen die ze aardig vindt, en ze brengt haar dagen door met koekjes bakken, spoken jagen, spunken zoeken en fantastische verhalen vertellen. Haar manieren – slapen met je voeten op het kussen, schoonmaken met borstels onder je schoenen – zijn al even onconventioneel als haar kledingstijl en uiterlijk: felrood haar, uitstaande vlechten, wagenwielhoeden, lappenjurkjes en lange kousen in alle kleuren.

Pippi Langkous, of zoals haar doopnaam luidt: Pippilotta Viktualia Rullgardina Krusmynta Efraimsdotter Långstrump, is de beroemdste heldin uit de jeugdliteratuur. De schepping van de Zweedse schrijfster Astrid Lindgren (1907-2002) heeft in de afgelopen zeventig jaar Europa en de rest van de wereld  veroverd: niet alleen dankzij de drie boeken die aan haar avonturen zijn gewijd – Pippi Langkous (1945), Pippi gaat aan boord (1947) en Pippi in de Zuidzee (1948), maar ook door de televisieserie van Olle Hellbom die een generatie kinderen in de jaren zeventig heeft gevormd. Gespeeld door Inger Nilsson (in Nederland nagesynchroniseerd met de stem van Paula Majoor) werd Pippi een voorbeeld voor ondernemende kinderen, een boegbeeld van nonconformisme en de destijds populaire anti-autoritaire opvoeding. Het Zweeds verkeersbureau presenteert haar tot op de dag van vandaag op haar internetpagina’s als een ‘rebel en feministisch rolmodel’.

1 (2)Pippi is vertaald in meer dan zeventig landen, waaronder Albanië (Pipi Çorapegjata), Estland (Pipi Pikksukk), Griekenland (Pipe Fakydomiti) en Rusland (Peppi Dlinniytjoelok). De invloed van Astrid Lindgren op de jeugdliteratuur kan dan ook niet overschat worden, te meer daar ze ook nog de schepper is van de kinderen van Bolderburen, Emil van Lönneberg, Michiel van de Hazelhoeve en Karlsson van het dak. Haar boeken, geschreven volgens de methode-Schopenhauer (‘ongewone dingen zeggen in gewone woorden’) en wemelend van de eigenwijze figuren, beïnvloedden alleen al in Nederland tientallen kinderboekenschrijvers. De beroemdste is Annie Schmidt, die met Floddertje en Pluk van de Petteflet Nederlandse equivalenten schiep voor Pippi en Karlsson van het dak; maar in haar kielzog schreven ook Guus Kuijer, winnaar van de Astrid Lindgren Memorial Award 2012, en Joke van Leeuwen kinderromans van verfrissend twijfelachtige opvoedkundige waarde. In het buitenland was de succesvolste Lindgren-leerling Roald Dahl, die de vrolijke anarchie van Lindgrens boeken moderniseerde met zwarte humor en gruweleffecten. Maar ook Raymond Queneau, Italo Calvino en Arnon Grunberg  zijn overduidelijk  Lindgren-fans.

Astrid Lindgren (foto ALMA)

Astrid Lindgren (foto ALMA)

De carrière van Astrid Anna Emilia Lindgren (geboren Ericsson) is overigens een mooie ontkrachting van de uitspraak ‘An unhappy youth is a writer’s goldmine.’ Wie haar autobiografische herinneringen leest in Het land dat verdween (1975), krijgt het beeld van een Zuid-Zweedse plattelandsidylle, een jeugd vol veilige avonturen met zusjes en broertjes en ouders die elkaar adoreerden. Dat Lindgren schrijfster werd, was dan ook een kwestie van toeval; ze begon op 34-jarige leeftijd aan haar debuut Britt-Marie lucht haar hart toen ze door een winterse val haar enkel verstuikte. In 1945 publiceerde ze Pippi Långstrump, een figuur die ze had verzonnen voor haar dochter, toen die in 1941 een tijd het bed moest houden; en daarna bleven de succesboeken komen, in rotten van drie: van de Superdetective Blomkvist-, de Bolderburen- en de Karlsson van het dak-boeken tot fantasy-romans  als Mio mijn Mio (1956), De gebroeders Leeuwenhart (1973) en Ronja de roversdochter (1981).

pippi-langkous-in-takatukalandastrid-lindgren-9789021620015-4-1-imageLindgren week af van de meeste jeugdliteratuur die vóór haar was geschreven. Pippi mocht dan net als J.M. Barries held Peter Pan weigeren om op te groeien, met de brave kinderboekhelden à la Heidi en Remy had ze weinig gemeen. Meteen na de verschijning van Pippi Långstrump waren er dan ook protesten van pedagogen die bezwaar maakten tegen het slechte voorbeeld dat de anarchistische hoofdpersoon de Zweedse kindertjes gaf. Een arts veroordeelde nog in de jaren zestig de manier waarop Pippi zich tegenover volwassenen gedroeg. En niet lang geleden was er een Duitse theologe die constateerde dat de Pippi Langkousboeken vol zitten met koloniale stereotypen, ja zelfs racistische clichés. Het doet denken aan de manier waarop er in Amerika nog steeds tegen Mark Twains jeugdklassieker Huckleberry Finn (1885) wordt aangekeken.

Inger Nilsson als Pippi in de televisieserie

Inger Nilsson (met Meneer Nilsson) als Pippi in de televisieserie

Daartegenover staat dan weer het standaardwerk Pippi og Sokrates (2000), waarin twee Zweedse filosofen betogen dat het werk van Lindgren bestaat bij de gratie van het breken van taboes, en dat Pippi een soort kruising is tussen Socrates, Nietzsche en Simone de Beauvoir. Allemaal goed en wel, maar ze is natuurlijk in de eerste plaats – en zeker voor haar buurkinderen Tommy en Annika – de ideale girl next door. Een buitengewoon Zweeds meisje dat je als lezer het gevoel geeft dat je jong bent en dat maar het beste kunt blijven. Want alleen dán kun je in de winter en een skischans op het dak van je huis maken, of in het voorjaar in een holle eik klimmen en dingenzoekertje spelen. Alleen dán kun je ontkomen aan de gesels van het volwassen bestaan: ‘vervelend werk en gekke kleren en likdoorns en inkomensbelasting’.

Dit stuk werd eerder gepubliceerd in NRC Handelsblad, op zaterdag 28 april 2012

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s