De ‘runners-up’ van de Europese cultuur

Als je de eurosceptici aller landen mag geloven, komt er niets goeds uit Europa; trots zouden we moeten putten uit de nationale tradities, van het Aalster carnaval tot Zwarte Piet. Maar er is genoeg moois uit het continent dat grensoverschrijdend is, genoeg pan-Europees cultuurgoed waarover alle Europeanen tevreden kunnen zijn.

***

abba1In de afgelopen jaren heb ik in NRC Handelsblad en op dit blog gezocht van ABBA tot Het Zwanenmeer en van Astérix tot het Zwart vierkant van Malevitsj. Bij het samenstellen van de Made in Europe-selectie bleek al gauw dat 104 verworvenheden de Europese cultuur tekort zouden doen. Wél Jane Austen maar niet Dickens?  Inzoomen op Picasso’s Guernica zonder in te gaan op het kubisme dat hij mede groot had gemaakt? Dat kun je eigenlijk niet maken.

Casanova geschilderd door Anton R. Mengs

Casanova geschilderd door Anton R. Mengs

En dus besloot ik om bij ieder icoon een verwant ‘kort-bestek’-stuk te schrijven om de belangrijkste lacunes op te vullen. Deze ‘sub-iconen’ liggen meestal in het verlengde van het hoofdonderwerp (de femme fatale bij James Bond, Casanova bij Don Giovanni, pop art bij dada en punk), en vormen er soms een contrast mee (de Amsterdamse grachtengordel tegenover Le Corbusier, Pasolini’s Salò tegenover Fellini’s Satyricon, de Oriënt Express tegenover de Citroën DS). Uiteindelijk telt de Made in Europe-lijst dus 208 culturele verworvenheden – en nóg zijn er schrijvers, kunstenaars en stromingen die niet aan bod komen. Mijn mailbox (pietersteinz@gmail.com) staat open voor aanvullende suggesties, en ook voor kritiek op de selectie of feitelijke onjuistheden.

Als opmaat tot de boekuitgave van Made in Europe (begin maart dit jaar) zullen de kortbestekstukjes over de volgende onderwerpen op deze blog gepubliceerd worden.

DE RUNNERS-UP VAN DE EUROPESE CULTUUR

Architectuur
ALVAR AALTO
CALATRAVA
GRACHTENGORDEL
MIES VAN DER ROHE
PANTHEON
PARTHENON
POSTMODERNISME (ROB KRIER)
SAGRADA FAMILIA
(MIDDELEEUWSE) STEDEBOUW

Beeldende kunst (schilderen en beeldhouwen)
MARINA ABRAMOVIC
BYZANTIJNSE MOZAÏEKEN
CoBrA
CUBISME
DÜRER
ESCHER
FRANS HALS
KLIMTS KUSS
LANDSCHAPSSCHILDERKUNST
MAGRITTE
MATISSE
MONDRIAAN
MOORE EN HEPWORTH
MUNCHS SCHREEUW
NAAKT
NIJNTJE
PANORAMASCHILDERKUNST
POP ART
RAFAËLS STANZE
RUBENS
SAINT PHALLE
TURNER
VELÁZQUEZ’ LAS MENINAS

Film, strip en fotografie
EISENSTEINS PANTSERKRUISER
FRANSE STRIP
HITCHCOCK
MR BEAN
PASOLINI’S SALÒ
SMURFEN

Literatuur
BYRONIC HERO
CANETTI
CASANOVA
CICERO
DAHL
DICKENS
DRACULA
EUROPA EN DE STIER
FAUST
GESCHIEDSCHIJVING
HORATIUS
MACBETH
NINETEEN EIGHTY-FOUR
OBLOMOV
OIDIPOUS
PETIT PRINCE
POÈTES MAUDITS
HARRY POTTER
ROMAN
ROELAND
ROUSSEAU
SARTRE & BEAUVOIR
SCANDITHRILLER
SONNET
SVEJK
WOOLF

Vormgeving en mode
BIRKIN-BAG
BOEKVERLUCHTING
CARTIER EN ROLEX
DIOR
LEICA
STRADIVARIUS
TAPISSERIE DE BAYEUX
TEGEL(TABLEAU)S
VAASSCHILDERKUNST
VLAAMSE WANDTAPIJTEN
YVES ST LAURENT

Muziek
DANCE
FADO
FLAMENCO
SERGE GAINSBOURG
HARDROCK EN HEAVY METAL
HILDEGARD VAN BINGEN
MAHLERS VIJFDE
PIANO
SAXOFOON
SCHOENBERGS TWAALFTOONSYSTEEM
SJOSTAKOVITSJ’ TWEEDE WALS
TROUBADOURS EN HOOFSE LIEFDE
VIVALDI’S VIER JAARGETIJDEN
VERDI (ITALIAANSE OPERA)

Toneel en dans
PINA BAUSCH
COMMEDIA DELL’ARTE
ELCKERLIJC
MOLIÈRE
ANNA PAVLOVA
STANISLAVSKI
STRINDBERG

Varia
CHAMPIONS LEAGUE
ENCYCLOPÉDIE
FEMME FATALE
THE GRAND TOUR
MERCATOR-PROJECTIE
ORIËNT EXPRESS
RUBIK’S CUBE

Advertenties

5 thoughts on “De ‘runners-up’ van de Europese cultuur

  1. Ik weet niet wat je precies wil doen met het onderwerp “naakt”, maar ik denk dat het Europese karakter van dit kunst-thema wel eens is overdreven. Ook Egyptische schilders zochten naar de ideale proporties.

    Idem geschiedschrijving. Wat Herodotos deed is al in oosterse bronnen gedaan. Objectiviteit? Zie de Babylonische kronieken. Een verhalend, in proza gesteld betoog met aandacht voor causaliteit? Zie het Deuteronomistisch Geschiedwerk. Zelfs over de aard van de causaliteit – uiteindelijk de goden – komt Herodotos niet verder dan wat in het Nabije Oosten aan hem is voorafgegaan.

    • Beste Jona, wees niet bang dat ik de lessen uit je boek Vergeten Erfenis vergeten ben. Maar ik vind er veel voor te zeggen om zowel de geschiedschrijving als het (mannelijk) naakt als Europees erfgoed te bestempelen. Misschien waren er in het oosten al aanzetten, maar het waren de Grieken (de makers van kouroi en korai, en de Vader van de Geschiedschrijving) die het uitwerkten. Ik zal de stukken zo snel mogelijk op de blog zetten; ze zijn in kort bestek, maar ik hoop dat ze de toets der kritiek kunnen doorstaan.

  2. U zegt het, Pieter Steinz, het Aalster carnaval is niet grensoverschrijdend. Maar het is ook niet nationaal, laat staan nationalistisch. In plaats van een kwaad te suggereren naar lokale cultuur toe, alsof daar van een (politieke!) tegenstelling sprake is met Europese cultuur, is het vruchtbaarder om te begrijpen dat niemand zin heeft in uw “Europese cultuur” zolang die tegenstelling met lokale cultuur gesuggereerd blijft worden. Die tegenstelling is er niet. U weet net zo goed als ik dat grote wereldliteratuur vaak op een miezerig klein plekje ontstaat. Geef dat miezerige plekje nou eens recht van bestaan, bekijk de wereld met liefde voor dat ene kleine plekje en moet je kijken hoe La Mancha zijn wereldwijde reis kan maken. Ja, dankzij La Mancha, niet ondanks! Of wilt u liever via uw “Europa” liefde voor uw eigen Amsterdam of Beemster of waar u ook vandaan komt genereren? Of vindt u dat die liefde al voldoende plek krijgt als culturele waarde? Ik niet. Ik vind het doorgaans armoe troef bij ons in Nederland. Ik begrijp weinig van uw logica. Of hoeft cultuur überhaupt niets met liefde, ijdelheid of passie van doen te hebben?

    • Geachte heer Everts, ik wil helemaal geen kwaad suggereren over lokale cultuur, omdat ik mij er inderdaad van bewust ben dat bijna ieder voorbeeld van pan-Europese cultuur is begonnen als lokale cultuur. Daar zijn in mijn blogs genoeg voorbeelden van te vinden (denk allen maar aan de Bulgaarse Stemmen). En als kunst ergens mee van doen heeft, dan is het wel passie – ik hoop dat mijn blog daar zelf een voorbeeld van is. Hartelijke groeten, Pieter Steinz

  3. Uw opmerking over eurosceptici begrijp ik niet. Voor zover mij bekend is euroscepticisme niet kritiek op grensoverschrijdende Europese cultuur, maar kritiek op de overdracht van soevereiniteit aan de Europese Unie.
    Anders gezegd: dat je moeite met de Europese Unie hebt, betekent nog niet dat je niet van de de Matthäus-Passion (of zelfs van Brusselse wafels) kunt genieten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s