Byzantijnse mozaïeken

De grootste invloed op de schilders van iconen waren de Byzantijnse mozaïeken, die anders dan hun naam doet vermoeden niet alleen in Byzantium (Istanbul) en het oosten van Europa te vinden zijn.

***

Maximiliaanmozaïek in de San Vitale (6de eeuw, foto WC)

Maximiliaanmozaïek in de San Vitale (6de eeuw)

Het verhalende mozaïek, dat bij de Romeinen vooral in trek was in luxe villa’s en overheidsgebouwen, had in het Oost-Romeinse (en later Byzantijnse) Rijk een centrale rol in de kerken. Vooral met de cultuur- en expansiepolitiek van keizer Justinianus (527-565), die onder andere Italië weer terugveroverde op de ‘barbaren’, kreeg de Byzantijnse mozaïekkunst de kans zich te ontwikkelen. Dat is goed te zien in de Noord-Italiaanse stad Ravenna, waar zowel felgekleurde, vertellende christelijke mozaïeken uit de laat-Romeinse tijd te zien zijn (bijvoorbeeld in het mausoleum van keizerin Galla Placidia) als statische, in gedekte kleuren maar met veel goud uitgevoerde mozaïeken van daarna. In de San Vitale-basiliek zijn onder meer Justinianus met zijn hofhouding en keizerin Theodora met de hare afgebeeld.

Mozaïek van keizerin Zoë en keizer Constantijn IX in de Hagia Sofia (foto WC)

Mozaïek van keizerin Zoë en keizer Constantijn IX in de Hagia Sofia (foto WC)

Ook in zijn hoofdstad Constantinopel (Byzantium) liet Justinianus mozaïeken na, in de immense Hagia Sofia die hij zelf tussen 532 en 537 had laten bouwen. Toch dateren de bekendste Byzantijnse mozaïeken daar van later eeuwen, van na de tijd dat de Iconoclasten het voor het zeggen hadden (730-842). Kenmerkend zijn de even frontaal als formeel afgebeelde heiligen en (kerk)vorsten, die vaak tegen een goudkleurige achtergrond zijn gezet. De variatie is niet heel groot: Maria met kind, Jezus of kerkvader met bijbel, keizer met geldzak of ander geschenk voor de kerk, heiligen die een zegenend gebaar maken. Het is de beeldtaal die we kennen van de icoonschilderkunst. Op misschien wel het mooiste mozaïek uit de Hagia Sofia, uit de 10de-eeuw, hebben de twee keizers die Moeder en Zoon flankeren nog iets anders in hun hand: Constantijn de Grote presenteert de Maagd de stad die hij gesticht heeft, Justinianus de kerk die hij voor haar gebouwd heeft.

Advertenties

One thought on “Byzantijnse mozaïeken

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s