De twaalftoonstechniek

In het Joods Historisch Museum in Amsterdam was dit jaar de tentoonstelling Schönberg & Kandinsky – Tegendraads in kunst en muziek, over onder meer de invloed van de verbreider van de twaalftoontechniek op de abstracte schilderkunst.

***

Richard Gerstl: Arnols Schönberg (1905-06, foto Yelkrokoyade)

Richard Gerstl: Arnold Schönberg (1905-06, foto Yelkrokoyade)

De Oostenrijker Arnold Schönberg (1874-1951), een van invloeden op de muziek van Kurt Weill, begon als een laatromantische en expressionistische componist, maar zou wereldfaam verwerven met de door hem en zijn ‘Tweede Weense School’ ontwikkelde ‘twaalftoonstechniek’. Dit compositiesysteem, ook dodecafonie genoemd, was gebaseerd op het in serie toepassen van alle twaalf tonen uit de chromatische toonladder; dissonanten waren toegestaan, geen toon mocht meer belang hebben dan de andere en de grondtoon (tonica) die in de klassieke muziek gebruikelijk was, verdween. ‘Atonale’ muziek dus, al mocht je het van Schönberg niet zo noemen; stukken als het Derde Strijkkwartet (op. 30, 1927) en Variationen Für Orchester (op. 31, 1928) zetten de traditionele harmonie op losse schroeven en maakten duidelijk dat je in de westerse muziek langer niet kon spreken van één algemeen geldend stelsel van stemvoeringsregels.

schnberg(1)Vooral in de jaren twintig pasten Schönberg en zijn leerlingen Alban Berg, Anton Webern en Hanns Eisler de twaalftoonstechniek rigoureus toe; tot bewondering van bijvoorbeeld Wassili Kandinsky die schreef dat hij bij zijn abstracte schilderijen door de muziek van Schönberg was beïnvloed. Nadat de joodse Schönberg voor de nazi’s naar de Verenigde Staten was gevlucht, liet hij meer tonaliteit in zijn composities toe. Zijn naam als vernieuwer was toen al gevestigd; vier jaar voor zijn dood zou hij (samen met Friedrich Nietzsche) model staan voor de ‘Duitse toonkunstenaar’ die in Thomas Manns Doktor Faustus een pact met de Duivel sluit in ruil voor roem als vooruitstrevend componist.

Advertenties

One thought on “De twaalftoonstechniek

  1. Kandinsky, die bevriend was met Schönberg zag een duidelijke relatie tussen muziek en beeldende kunst. Hij wilde via zijn schilderijen dezelfde emoties aanspreken als welke door muziek kunnen worden opgeroepen. Hij gaf zijn abstracte schilderijen titels mee, welke geïnspireerd werden op muziektermen als compositie en improvisatie. Meer informatie over Kandinsky is te vinden in de kunstencyclopedie van Art Salon Holland

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s