Het sonnet

Veertien regels, een wisselend rijmschema en een wending tegen het eind – het sonnet is al meer dan acht eeuwen een vaste waarde in der dichteren gereedschapskist.

Wiegedruk met het begin van Petrarca's Canzone 323 (1470)

Hoewel de vorm werd uitgevonden aan het hof van keizer Frederik II van Sicilië (13de eeuw) en in Toscane voor het eerst werd toegepast door Guittone d’Arezzo, was het Petrarca die het sonetto (letterlijk: ‘liedje’) wereldfaam zou bezorgen. In zijn Liedboek, dat ook geldt als de eerste sonnettenkrans, nam hij 317 – later ‘petrarcaans’ genoemde – sonnetten op. Allemaal volgens het stramien twee keer vier regels (het octaaf) plus twee keer drie regels (het sextet), waarbij tussen beide delen de zogeheten volta viel: een denkpauze waarna een conclusie of andere afronding volgde. Het rijmschema was ook overzichtelijk, abba abba cde cde; het ritme werd gemaakt door vijfvoetige jamben.
Vanaf de 16de eeuw verspreidde het sonnet zich over de rest van Europa om vooral in Engeland populair te worden. Beroemd werd het genre van het Spenserian sonnet in de traditie van Edmund Spenser (abab bcbc cdcd ee) en de cyclus van 154 sonnetten van Shakespeare, die bovendien in zijn toneelstukken sonnetten verstopte (zie bijvoorbeeld de proloog van Romeo and Julia). Shakespeare zette het sonnet naar zijn eigen hand en liet het bestaan uit drie kwatrijnen plus een couplet waarin de volta tot uitdrukking kwam. De mogelijkheden waren legio, en het was pas met de opmars van het vrije vers in de late 19de eeuw dat de dichters er op uitgekeken raakten. Tegenwoordig is het sonnet weer populair, vooral bij dichters met een romantische inslag die opkijken tegen vormvaste grootheden als Robert Frost, Pablo Neruda en Gerrit Komrij.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s