Faust

De jonge Werther was ‘Goethe’s original‘. Een andere figuur die door de Wijze uit Weimar beroemd werd gemaakt, heeft echt bestaan en geldt als een van de meest bezongen (anti)helden uit de wereldliteratuur.

***

Georg Friedrich Kersting: 'Faust im Studierzimmer' (1829)

Georg Friedrich Kersting: ‘Faust im Studierzimmer’ (1829)

Er was eens een Faust, Johannes Faust. Of misschien Georg Faust, de geleerden zijn het er niet over eens. Hij leefde van circa 1480 tot 1540 en liet een dozijn directe getuigenissen van zijn opmerkelijke leven na. Documenten over zijn afstuderen aan de universiteit van Heidelberg en zijn carrière aan diverse Duitse hoven. Vermeldingen van juiste voorspellingen die hij als sterrenwichelaar gedaan had. Raadsbesluiten over zijn verbanning uit Ingolstadt en Neurenberg wegens ongeoorloofde magische praktijken. Sterke verhalen over zijn optredens als dodenbezweerder, waarzegger, handlezer en piskijker die na zijn dood verder werden aangedikt. Faust werd het prototype van de man die zijn ziel aan de duivel verkocht – in ruil voor 24 jaar ongebreidelde kennis, macht en seks – en die daarna naar door zijn partner in crime Mefistofeles naar de hel werd gesleept.

590px-Goethe's_FaustIedere tijd heeft zijn eigen Faust, zo hoor je wel eens zeggen. De doctor uit Württemberg was al bij zijn leven een figuur op wie mensen hun angst en woede projecteerden. Na zijn dood werd hij zelfs een speelbal van maatschappelijke en politieke stromingen. Er was de renaissance-Faust, de romantische Faust, de nationalistisch-Duitse Faust, de nazi-Faust, de socialistische Faust en de postmoderne Faust. Zijn levensverhaal werd verteld en verfraaid door toneelschrijvers en poppenspelers, componisten en filmmakers, tekenaars en literatoren – van Marlowe en Goethe tot Berlioz en Delacroix, en van Murnau en Mann tot Randy Newman en Carlos Ruiz Zafón.

Filmposter voor 'Faust' van Murnau

Filmposter voor ‘Faust’ van Murnau

Binnen een paar eeuwen groeide hij uit tot een van de populairste personages uit de westerse cultuur – niet alleen door zijn lef God uit te dagen en zich te verbinden met de Duivel, maar ook door het motief dat hij daarvoor had. Faust wilde weten hoe de wereld in elkaar zat, en als dat niet lukte met behulp van de wetenschappen die de mens door God ter beschikking waren gesteld, dan moest het maar met duivelse methodes. Hij was ambitieuzer dan Icarus, tragischer dan Madame Bovary, intrigerender dan Heathcliff, daadkrachtiger dan Robinson Crusoe en romantischer dan de Graaf van Monte-Cristo. De ideale (anti-)held, kortom, voor kunstenaars in verleden en heden.

Advertenties

2 thoughts on “Faust

    • Nou en of, een prachtig verhaal, dat ik uitgebreid op waarheid heb getest in mijn boek De duivelskunstenaar – De reis van doctor Faust door 500 jaar cultuurgeschiedenis (Prometheus, 2010). Er is over Faust veel meer te vertellen dan in 250 woorden past; misschien zet ik binnenkort een uitgebreidere versie op de site.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s