Het kubisme

Het Metropolitan Museum in New York werd deze week in één klap 78 kubistische schilderijen rijker: een cadeautje van de cosmeticamagnaat Lauder. Daarmee kan het zich nu meten met het MoMA, dat onder meer Picasso’s Les Demoiselles d’Avignon bezit. Gelukkig hebben ook het Centre Pompidou in Parijs en de Hermitage in Sint Petersburg flink wat schilderijen uit de hoogtijdagen van het Europese kubisme.

***

Juan Gris: 'Portret van Picasso' (1910)

Juan Gris: ‘Portret van Picasso’ (1910)

In den beginne was er Les Demoiselles d’Avignon. Met deze revolutionaire bordeelscène uit 1907, geschilderd onder de invloed van Afrikaanse beeldhouwkunst en de experimenten met perspectief van Paul Cézanne, brak Pablo Picasso rigoureus met de Europese schildertradities sinds de Renaissance. Hij schilderde vijf naakte prostituees in felle kleurvlakken zonder zich te bekommeren om de klassieke manier waarop menselijke lichamen geschilderd dienden te worden, en had ook lak aan het enkelvoudige perspectief dat hij beschouwde als een soort van gezichtsbedrog. Immers: een kunstenaar moest de vrijheid nemen om de wereld te schilderen zoals die door zijn geest werd ervaren.

Braque: 'Bomen bij L'Estaque' (1908), uit de collectie Lauder

George Braque: ‘Bomen bij L’Estaque’ (1908), uit de collectie Lauder

De nieuwe manier van schilderen, waarbij het onderwerp gelijktijdig vanuit verschillende gezichtspunten werd afgebeeld, had al snel een tweede wegbereider in de persoon van George Braque (1881-1965), die aan Picasso werd voorgesteld door de dichter Guillaume Apollinaire en een van zijn beste vrienden werd. Binnen vier jaar ontwikkelde hun schilderkunstige samenwerking zich tot een beweging die door criticasters ‘kubisme’ werd genoemd, naar de geometrische vorm die er zo’n centrale rol in speelde; maar rond 1914 gingen Picasso en Braque alweer een stap verder door te werken met driedimensionale collages die een nieuw realisme in het afbeelden van voorwerpen mogelijk maakte.

Een tijdlang was het kubisme de universele taal van de avant-gardekunst; niet alleen schilders als Fernand Léger en Juan Gris werden er groot mee, maar ook schrijvers als Gertrude Stein (vriendin van Picasso, mecenas van velen) en Apollinaire. In enkele grote titels van het modernisme – Mrs. Dalloway van Virginia Woolf, As I Lay Dying van William Faulkner, Manhattan Transfer van John Dos Passos – is de typisch kubistische techniek van het middelpuntzoekend perspectief zelfs overduidelijk aanwezig.

Advertenties

4 thoughts on “Het kubisme

  1. Mooi verhaal Pieter, maar waarom hangt een Europees icoon als Picasso’s Les Demoiselles
    d’Avignon in het Museum of Modern Art in New York en niet in een Europees museum?
    De man die dat op zijn geweten heeft is Alfred H. Barr, kunstpaus van het Modernisme en eerste directeur van het in 1929 opgerichte MoMA.
    De in 1939 door Barr aangekochte Demoiselles werden in datzelfde jaar voor het eerst getoond op de tentoonstelling ‘Art in Our time’.

    Toch was de meest spraakmakende tentoonstelling van Barr ongetwijfeld ‘Cubism and Abstract Art’ uit 1936. Hij maakte voor deze tentoonstelling een legendarisch schema waarin hij de ontwikkeling van alle Europese avant-gardistische kunststromingen duidelijk maakte.
    Een beknopte biografie van Barr – met een afbeelding van zijn schema – is te vinden op
    http://www.kubisme.info/kb132

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s