Jane Austen

Gijp wint de Publieksprijs en de Bookerprize-winnende roman is 800 pagina’s dik. Pak eens een oude klassieker (en Europese mijlpaal) uit de kast; bijvoorbeeld het precies 200 jaar oude Pride and Prejudice.Jane Austen

***

De beste boeken lopen slecht af, wordt wel gezegd – denk maar aan Die Leiden des jungen Werthers, Le rouge et le noir, Anna Karenina, Een nagelaten bekentenis, Nineteen Eighty-Four of Lolita. Dat grote literatuur en gelukkige liefdesverhalen niet per se op gespannen voet met elkaar staan, bewijst het werk van Jane Austen, de Zuid-Engelse single die in haar korte leven (1775-1817) zes romans met een happy end wist te voltooien. Wishful writing wellicht, want zelf trouwde ze nooit; ze woonde rustig bij haar familie op het platteland en maakte af en toe een uitstapje naar mondaine steden als Bath, Lyme, of Londen – allemaal locaties die in romans als Northanger Abbey (1818) en Persuasion (1818) een rol spelen.

Austens voorbeeld was de Engelse komedie, de comedy of errors van Shakespeare en vooral de zedenkomedies van de achttiende-eeuwer Oliver Goldsmith; haar romans worden gekenmerkt door levendige dialogen, herkenbare personages en toneelmatige verrassingseffecten, zoals plotseling opduikende brieven en vérstrekkend geroddel. Geen wonder dat Jane Austen populair is bij filmmakers, die haar werk omtoverden in kostuumdrama’s (Sense and Sensibility, Persuasion), verplaatsten naar de moderne tijd (Clueless met Alicia Silverstone was Emma in Beverly Hills), en oprekten tot vierdelige miniseries voor de commerciële televisie.

Pride and Prejudice filmposter‘Heb je er één gelezen, dan heb je ze allemaal gelezen,’ zeggen Austen-haters, die zich ergeren aan de ongetrouwde zusjes-op-zoek-naar-een-man waarvan het in haar romans wemelt. En dan is er ook kritiek op het realisme van Tante Jane – haar minutieuze beschrijving van het leven van de Britse middenklasse en haar formele schrijfstijl, waarin een beschaafde vrouw niet pleegt te zeggen “ik hou van hem”, maar: “ik zal niet proberen te ontkennen dat ik hem zeer hoog acht.” Haar jongere collega Charlotte Brontë, auteur van de romantische evergreen Jane Eyre, bewonderde Austens ‘Chinese fidelity, a miniature delicacy, in the painting’, maar ze miste warmte, enthousiasme, energie. Het werk van Austen is dan ook als een ballroomdans – de regels zijn streng, het aanzien is strak, maar onder de oppervlakte razen de emoties. ‘Austenesque’ wordt dat in Groot-Brittannië genoemd.

De typisch pre-romantische onderdrukking van de passies bij Austen zou niemand ervan moeten weerhouden om bijvoorbeeld Pride and Prejudice te lezen. Het verhaal van de snel oordelende Elizabeth Bennet en de schijnbaar arrogante Mr. Darcy sprankelt na tweehonderd jaar nog steeds, van de beroemde openingszin (“It is a truth universally acknowledged, that a single man in possession of a good fortune, must be in want of a wife’) tot het langverwachte eind-goed-al-goed. Natuurlijk blijven vooral de komische bijfiguren – de oliedomme moeder, de sarcastisch-cynische vader, de supersnobistische edelvrouw – je het langst bij. Maar even bewonderenswaardig is het beeld dat geschetst wordt van een Engeland waarin meisjes niet mochten erven en dus veroordeeld waren tot het wachten op een huwelijkskandidaat die hen hun volwassen leven lang kon onderhouden.

Bridget JonesAantrekking en afstoting op weg naar de echte liefde, daar draait het om in de romantic comedies van Jane Austen, die met haar ironische, ‘Latineske’ stijl en haar voorkeur voor sociale satire veel invloed uitoefende op schrijvers als Henry James (Portrait of a Lady) en Edith Wharton (The Age of Innocence). Maar ook in de populaire literatuur is haar invloed enorm; het stramien waarmee zij groot werd – man en vrouw maken ruzie bij hun eerste ontmoeting en vallen elkaar uiteindelijk in de armen – vormt de ruggegraat van alle romantische fictie. Bouquetreeksschrijvers en andere liefhebbers van literaire grijstinten doen er dagelijks hun voordeel mee. Helen Fielding, die in 1996 Engeland en later de rest van de wereld veroverde met Bridget Jones’s Diary hield er zelfs een fortuin aan over. Haar dagboekroman speelde met de elementen uit Austens tweehonderd jaar oude meesterwerk – zo heet Bridgets grote, aanvankelijk gefnuikte liefde Mark Darcy – en werd in 2001 succesrijk verfilmd met Renée Zellweger in de titelrol. Bij wijze van knipoog werd de rol van Darcy gespeeld door Colin Firth, die in een populaire televisiebewerking van Pride and Prejudice bekend was geworden met zijn vertolking van Mr Darcy.

pride-and-prejudice-and-zombiesBij ‘The Big Read’, de verkiezing van het populairste boek uit het Engelse taalgebied in 2003, eindigde Pride and Prejudice op de tweede plaats (na The Lord of the Rings); bij de verkiezing van het Beste Buitenlandse Boek in Nederland stond het in de toptien. Austen roman was de basis voor een musical, een toneelstuk, een kindertelevisiebewerking, een Bollywoodfilm en zelfs een veel vertaalde horrorparodie waarin Darcy een monsterjager is: Pride and Prejudice and Zombies (2009, uit dezelfde serie waarin ook Sense and Sensibility and Sea Monsters verscheen). Alleen al de titels van Austens eerste twee romans (oorspronkelijk ’Elinor and Marianne’ en ‘First Impressions’) is een begrip. Toen Philips een jaar of tien geleden met een nieuwe reclameslogan kwam, was dat ‘Sense and Simplicity’. Een decennium eerder had de televisiekomiek Rowan Atkinson zes laat-achttiende-eeuwse afleveringen van zijn Blackadder-saga getooid met Austeneske titels, waaronder Dish and Dishonesty en  Duel and Duality. In Ink and Incapability wordt Jane Austen nog even genoemd, wanneer Blackadder zich wil profileren als schrijver. Hij kiest een vrouwelijk pseudoniem, want dat doen alle mannelijke schrijvers. ‘Is Jane Austen een man?’ vraagt zijn bediende. ‘Natuurlijk,’ antwoordt Blackadder. ‘A huge Yorkshireman with a beard like a rhododendron bush.’

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s