Versailles

Le Palais, c’est Versailles. Het barokke onderkomen van Lodewijk XIV, symbool van het absolutisme en epicentrum van de geschiedenis, is een van de grootste ‘plaatsen van herinnering’ in Europa. In alle opzichten.

***

De stank moet verschrikkelijk zijn geweest. Meer dan een eeuw lang was er geen riolering, geen enkel watercloset. De inhoud van de po’s van duizenden hovelingen werd gewoon uit het raam gekieperd, terwijl de kakstoelen vaak pas geleegd werden als ze overstroomden. Maar de weelderigheid van de omgeving, en bovenal de nabijheid van de koning, maakte veel goed. In de late zeventiende en hele achttiende eeuw was het paleis van Versailles the place to be. Je status als edelman in het Ancien Régime werd bepaald door je positie aan het hof; hoe dichter je bij de Grands Appartements du Roi kon komen, hoe meer aanzien je had; en het summum was je aanwezigheid bij het opstaan en naar bed gaan van de koning. De levers et couchers vormden vanaf 1701, toen precies midden in het paleis de slaapkamer van Lodewijk XIV werd ingewijd, de belangrijkste rituelen aan het hof van de Zonnekoning, die op zijn beurt de belichaming was van het absolutisme en het droit divin, het van God gegeven gezag.

Versailles, Cour de marbre‘De Staat, dat ben ik,’ zou Lodewijk XIV gezegd hebben, en le Palais, c’était Versailles. De pracht en praal van het tussen 1664 en 1710 verbouwde jachtslot bij Parijs was ongeëvenaard en geldt nog steeds als een van de hoogtepunten van de barokke bouw- en interieurkunst. De symmetrische uitleg van zowel paleis als omliggende tuin, het gevelfront van 670 meter, de monumentale appartementen, de symbolische muurschilderingen en wandtapijten strekten een generatie absolute vorsten van Europa tot voorbeeld. Niet alleen in Frankrijk, Duitsland, Engeland en Italië werden Versailles-klonen gebouwd, maar ook in Spanje (de paleizen in Madrid en Aranjuez van Filips V), Nederland (Het Loo), Scandinavië (Drottningholm), Polen-Letland (Wilánow, Rundale) en Rusland (de paleizen van Catharina de Grote). Drie nieuwe steden, Sint Petersburg, Karlsruhe en Washington, werden uitgelegd met het assenstelsel en de symbolische constructie van Versailles voor ogen.

Versailles, de tuinenVier bouwcampagnes waren nodig om Versailles te maken tot wat het nog steeds is. De eerste was een megaverbouwing van het koninklijke buitenverblijf met het oog op het herbergen en vermaken van zeshonderd gasten voor grote zomerfestijnen. De tweede was de ‘omhulling’ van het oorspronkelijke slot van Lodewijk XIII door Louis Le Vau (een van de architecten van het classicistische kasteel van Vaux-le-Vicomte), en niet te vergeten de decoratie van de grands appartements met heldendaden uit de Oudheid, parallellen met de militaire successen van de Zonnekoning. In de derde fase werden de Spiegelzaal, de Orangerie en de noord- en zuidvleugels gebouwd, en werd ook de moeder aller Franse landschapstuinen – achthonderd hectare symmetrisch groen met enorme waterpartijen – aangelegd, door het duo Charles Le Brun en André Le Nôtre, die net als Le Vau naam hadden gemaakt in Vaux-le-Vicomte. In 1682 verhuisde het hof officieel naar Versailles, waarna een vierde bouwcampagne (1699-1710) werd gewijd aan de barokke paleiskapel van de architecten Jules Hardouin-Mansart en Robert de Cotte.

Ondertekening Vrede van Versailles, Imperial War Museum Londen

Ondertekening Vrede van Versailles (1919), Imperial War Museum Londen

Het is moeilijk te zeggen welk aspect van Versailles de meeste indruk op de moderne bezoeker maakt. Is het de barokke ‘enfilade’ van zeven aan de planeten gewijde kamers in de grands appartements, met in het midden de Salon d’Apollon waar Lodewijks troon stond? Is het de Cour de Marbre aan de oostingang, met de barokke geveldecoraties en de Hercules- en Marsklok? De 73 meter lange Galerie des Glaces, met de 357 spiegels waarvoor de makers geronseld moesten worden in Venetië? Het uitzicht vanaf het bordes over de lager gelegen tuinen? De jardin à la Française zelf, met de classicistische sculpturen en de geometrisch aangelegde boomgaarden en heesterperken? Of toch het besef dat deze plaats eeuwenlang het centrum van Europa was?

Drie Lodewijks hielden hier hof, nummer zestien werd er in 1789 samen met zijn vrouw Marie Antoinette door een woedende meute uit verdreven. Molière en Racine lieten er enkele van hun beroemdste stukken in première gaan. Lully en Couperin schreven er de muziek voor in de zalen en bij de waterballetten in de tuin. Talloze kunstenaars, verbonden aan de Koninklijke Academie (de eerste kunstacademie ter wereld!), exposeerden er in de salons. In de Spiegelzaal werd na de Frans-Duitse oorlog van 1871 het Duitse Keizerrijk uitgeroepen en een halve eeuw later het einde van de Grote Oorlog bezegeld. Op het marmeren binnenplein gaf Pink Floyd in 1988 een openluchtconcert, terwijl zowel paleis als tuin in 2008 onderdak bood aan zeventien werken van de meester van de banaliteit Jeff Koons.

Symbool van het absolutisme, monument voor het classicisme, centrum van de kunsten, epicentrum van de geschiedenis – als je zoekt naar de belangrijkste Europese lieux de mémoire, plaatsen van herinnering, dan kun je niet om Versailles heen. Met drie miljoen bezoekers per jaar is het dan ook uitgegroeid tot een van de grootste toeristische attracties ter wereld. En een van de tijdrovendste: met een rondgang door de paleiskamers ben je al een ochtend kwijt, met de tuinen de rest van de dag. Daarna moet je terugkomen voor de liefdesnestjes die de Lodewijks voor hun maîtresses aan de andere kant van het park lieten bouwen, het Grand en Petit Trianon, en voor het Anton Pieckdorpje vol folly’s dat Marie Antoinette liet aanleggen voor haar romantische rollenspellen. Overal in en om Versailles ruikt het trouwens fris – de moderne beschaving heeft zo zijn voordelen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s