The Beatles

Vijftig jaar geleden stonden The Beatles voor het eerst op nummer 1 in Groot-Brittannië. ‘Please Please Me’ was het begin van de Europese en wereldwijde Beatlemania, waarvan ‘Back In The USSR’ een van de mooiste voorbeelden is.

Back in the USSR***

Het is niet het beste liedje van de Beatles, want dat is ‘Eleanor Rigby’ of ‘I Am The Walrus’ (of ‘For You Blue’ of ‘In My Life’; of gewoon ‘Yesterday’ of ‘All You Need Is Love’). Maar ‘Back In The U.S.S.R.’ is in veel opzichten exemplarisch voor de carrière van The Fab Four. Het openingsnummer van het Witte Dubbelalbum (1968) is een ode aan de Amerikaanse rechttoe-rechtaan rock’n’roll van Chuck Berry en de Beach Boys, maar heeft een tekst die knipoogt naar de Europese geschiedenis en politiek. Het werd geschreven en gezongen door Paul McCartney, maar kon rekenen op groot enthousiasme van de Berry-bewonderaars John Lennon en George Harrison. Het werd opgenomen toen de Beatles op hun muzikale hoogtepunt waren, maar moest het doen zonder drumwerk van Ringo Starr, die na een knetterende ruzie met de andere drie de Apple-studio had verlaten – om later weer terug te komen. Een patroon dat zich tot het definitieve einde van de Beatles in april 1970 in verschillende constellaties zou herhalen.

Muzikaal is ‘Back In The U.S.S.R.’ een parodie op ‘California Girls’ van de Beach Boys, met wie de vier Britten sinds het midden van de jaren zestig in een soort muzikale wapenwedloop waren verwikkeld. In de tekst verwees het vooral naar ‘Back In The U.S.A.’ van Chuck Berry: de hamburgers en de wolkenkrabbers uit het origineel zijn vervangen door Oekraïense meisjes en galmende balalaika’s. Want McCartney wilde naar eigen zeggen de Beatlefans in het Oostblok een hart onder de riem steken: ‘Cause they like us out there, even though the bosses in the Kremlin may not’. Geen wonder dat ‘Back In The U.S.S.R.’ een soort samizdatsong in het Oostblok werd. Beatleplaten waren in veel landen achter het IJzeren Gordijn verboden, als decadente invloeden uit het kapitalistische Westen; elpees werden binnengesmokkeld en illegaal verspreid, in sommige gevallen geperst op oude röntgenfoto’s. Pas tijdens de glasnost van de jaren tachtig kon McCartney zijn eerste officiële plaat in de Sovjet-Unie uitbrengen (CHOBA B CCCP, ‘Terug in de USSR’); in 2003 sloot hij met het titelnummer zijn legendarische concert op het Rode Plein af.

CHOBA B CCCPDat de Russische autoriteiten in de jaren zestig en zeventig zo tegen de Beatles ageerden, kwam niet in de eerste plaats doordat ze een hekel hadden aan popmuziek – ABBA en de Rolling Stones waren wel acceptabel. Ze waren bang voor de culturele revolutie die de Beatles mede hadden veroorzaakt, met hun oorbedekkende haarstijl (moptops), hun eigenaardige kleding (reversloze jasjes), hun gebruik van geestverruimende middelen (‘Lucy In The Sky With Diamonds’), hun anti-autoritaire instelling en hun opzwepende muziek, die gefundeerd was op verderfelijke Amerikaanse muziekstijlen. En inderdaad: de Beatles, vier oorlogskindjes uit Liverpool die het vak van popmuzikant leerden in de nachtclubs aan de Hamburgse Reeperbahn, namen de favoriete muziek uit hun jeugd (jaren-vijftigrock’n’roll en rhythm & blues) en versmolten die met Europese elementen, variërend van klassieke kamermuziek (‘In My Life’, ‘Piggies’) en music-hall-idioom (‘When I’m Sixty-Four’, ‘Honey Pie’) tot Franse chansons (‘Michelle’) en de nonsensrijmen van Lewis Carroll (‘I Am The Walrus’). Het resultaat beïnvloedde niet alleen zo’n beetje alle Europese popgroepen die na hen kwamen, maar werd ook teruggeëxporteerd naar Amerika, waar behalve de Beach Boys ook Bob Dylan, Frank Zappa, Michael Jackson en een paar honderd anderen schatplichtig werden aan de experimenteerzucht van John Paul George & Ringo.

De Beatles onderscheidden zich in het begin van de jaren zestig van vergelijkbare bas-gitaar-drumgroepjes doordat ze bijna al hun singles (en het merendeel van hun elpeetracks) zelf schreven. Ze componeerden albums, geen singleverzamelingen met een paar ‘fillers’. Ze maakten voor de promotie van ‘Rain’ in 1966 de eerste videoclip uit de geschiedenis (geregisseerd door Michael Lindsay-Hogg) en waren ook de eerste rockgroep van wie de carrière werd geparodieerd in een fake-documentaire (The Rutles: All You Need Is Cash, 1978). Ze verzonnen het ‘conceptalbum’ en de dubbele klaphoes (Sgt Pepper’s); ze waren pioniers in popopera (kant B van Abbey Road), heavy metal (‘Helter Skelter’), progressive rock (‘I Want You’) en avantgardepop (‘Revolution 9’); en ze verkochten naar schatting een miljard platen. Zelfs de weinige artiesten die een hekel hadden aan ‘het vierkoppige monster’ (zoals Mick Jagger ze ooit noemde) konden en kunnen zich niet aan hun invloed onttrekken.

Beatles Red AlbumLuister het maar na, op de dertien studioalbums die de groep tussen 1962 en 1969 maakte. Of, in de vorm van een crash course, op de Rode en Blauwe Dubbelalbums uit 1973, die een overzicht geven van de carrière van de Beatles in 54 liedjes: 24 singles (die bijna allemaal ergens in de wereld de top van de hitparade haalden) en dertig beroemde albumtracks en B-kantjes die getuigen van de rock‘n’roll-anarchie van Lennon, het music-hallsentiment van McCartney, de serieuze lieflijkheid van Harrison en de onbekommerde humor van Starr. Honderdvijftig minuten muziek die in de jaren zestig het fundament vormden van de Beatlemania, en dertig jaar later nog steeds gezien worden als het aap-noot-mies van rock en pop. Een waardige opvolger van het werk van die twee eerdere Grote B’s uit de Europese muziekgeschiedenis, Bach en Beethoven.

Dit artikel verscheen eerder in NRC Handelsblad, op 3 december 2011

Advertenties

One thought on “The Beatles

  1. [bescheiden en goed bedoelde donderdagmiddagnotities van een amateur]

    1. Over George Harrison

    George Harrison bracht meer in dan “serieuze lieflijkheid”, al komt het woord “gently” letterlijk voor in een van de beste Harrison-nummers “While My Guitar Gently Weeps” en was Harrison ongetwijfeld een serieuze jongen. Maar niet elke serieuze lieflijke jongen wordt al voor zijn geboorte door zijn moeder bewust in contact gebracht met klanken uit India die net even anders klinken dan Europese: “Every Sunday she tuned in to mystical sounds evoked by sitars and tablas, hoping that the exotic music would bring peace and calm to the baby in the womb.” Okay, misschien zitten weinig lezers van Made in Europe te wachten op finesses over gitaren en gitaarspel, akkoordenschema’s en muzikale structuur, maar bij George Harrison is zijn voortdurende experimenteren met toon en textuur eigenlijk de enige manier om hem en zijn allengs groeiende bijdrage aan The Beatles te onderscheiden en recht te doen.

    Of zoals de Engelse wikipedia het stelt:

    According to Rolling Stone, “Harrison’s openness to new sounds and textures cleared new paths for his rock and roll compositions. His use of dissonance on … ‘Taxman’ and ‘I Want to Tell You’ was revolutionary in popular music – and perhaps more originally creative than the avant-garde mannerisms that Lennon and McCartney borrowed from the music of Karlheinz Stockhausen, Luciano Berio, Edgard Varèse and Igor Stravinsky”. In 1997, author Gerry Farrell commented: “It is a mark of Harrison’s sincere involvement … that, nearly thirty years on, the Beatles’ ‘Indian’ songs remain the most imaginative and successful examples of this type of fusion

    2. Over The Beatles, Beatlemania, persiflages

    Misschien is het goed om ook het belang van de film “A Hard Days Night” uit 1964 te vermelden in de geschiedenis van Beatlemania die perfect in staat is zichzelf buitengewoon creatief en vol zelfbespiegeling op de hak te nemen. En daardoor eigenlijk vele persiflages van anderen overbodig maakt.

    Zie onderstaande citaten uit de Nederlandse en Engelse wikipedia over “A Hard Days Night”:

    De film is deels documentaire, deels mockumentary. Vanwege de originele plot en het inventieve camerawerk, dat voor zijn tijd erg modern en opwindend was, werd “A Hard Day’s Night” de eerste rockfilm die ook goede kritieken kreeg van filmcritici. Tegenwoordig is de film een cultfilm voor Beatle-fans en een maatstaf voor alle pop- en rockfilms die nadien gemaakt werden. De film was een gigantische hit in de bioscopen en bracht in de VS al zo’n 6,1 miljoen dollar op in het eerste jaar.

    It was successful both financially and critically; it was rated by Time magazine as one of the all-time great 100 films. British critic Leslie Halliwell described it as a “comic fantasia with music; an enormous commercial success with the director trying every cinematic gag in the book” and awarded it a full four stars. The film is credited as being one of the most influential musical films of all-time, inspiring numerous spy films, The Monkees’ television show and pop music videos.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s